تبلیغات
عبور از تاریخ - کسروی و بهائیت

کسروی و بهائیت

تاریخ:یکشنبه 24 اردیبهشت 1391-04:27 ب.ظ

محمل قرار دادنِ برخی از پیرایه هایی که در گذرِ زمان، به وسیله ی دوستان ناآگاه و دشمنان آگاه، به دین و دینداری در اسلام بسته شده، یکی از شیوه ها و ترفندهایی به شمار می رود که همواره برای ضربه زدن به اصلِ دین و حذف آن از صحنه ی زندگی مردم، که هدف مشترک استعمارگران و دست نشاندگان آنان می باشد، در دستور کار قرار داشته و در زمان های مختلف، به اشکال متفاوت و توسط افراد گوناگون، به مرحله ی اجرا درآمده است.

یکی از این افراد، احمد کسروی است که در آغازِ راه، با قرارگرفتن در کسوت روحانیت و آگاهی از مسائل حوزه های دینی و آشنائی با آسیب های آن، عنادِ خود را در رفتاری خلاف عادت، که همانا تراشیدن ریش در لباس روحانیت بود، بروز داد.


کسروی، فرزند دوران مشروطیت و تربیت یافته ی مکتب انحراف در تبریز بود. در همین شهر بود که در سن جوانی به جلسه ی بهائیان در منزل منیردیوان از مبلغین نامدار بهائی در تبریز راه یافت؛ البته به بهانه ی مباحثه! و زمانی که 26 ساله بود، یعنی در سال 1295ش - چهار سال قبل از کودتای انگلیسی رضاخان -  در منزل فردی به نام میرزا جلیل خان که به نظر می رسد یکی از فرزندان میرزا رضا قناد، از اعضای تشکیلات اولیه ی بهائیت و از نزدیکان عباس افندی باشد -  با بزرگانی از تشکیلات بهائیت صبحی و میرزامهدی  به همین منظور، جلسه گذاشت و حاصل آن را نیز در روزنامه ی پرچم به چاپ رسانید. پس از آنکه چاپ این مطالب، مورد اعتراض بهائیان قرار گرفت، در جوابیه ای، پرده از منویات خود به یک سو زد و خطاب به آنان نوشت :

« این نکته را به بهائیان بگوئیم: ما را کمترین دشمنی با شما نیست و از بهاءالله یا از جانشینان او هیچگونه رنجیدگی نداریم. ما خواستمان آن است که مردم از این گمراهی ها و پراکندگی ها رها گردند. اگر دین بهائی پیشرفت کرده، در این هشتاد و نود سال مردم را از پراکندگی رهانیده بود، ما امروز بسیار خشنود می گردیدیم؛ ولی می بینید که نتوانسته.»

و پس از آن، ضمن اشاراتی که به ناکارآمدی تشکیلات بهائیت در این موقع زمانی داشت، آنان را به خود دعوت کرد و نوشت:

« شما می بینید که ما با دیگران{اسلام و تشیّع} نیز همین رفتار را داریم و همگی را به پیروی از فهم و خرد و پذیرفتن راستی ها می خوانیم... بیائید همدست گردیده با این پراکندگی ها و درماندگی ها به نبرد پردازیم1

و این در همان دورانی بود که با نوشتنِ کتاب « راه رستگاری » و « شیعیگری »، ضمن توهین به ساحت مقدس ائمه ی معصوم(صلوات الله علیهم)، خصوصاً امام صادق(ع)، - که حتی نسبت بی دینی و خداناشناسی به آن حضرت داده است -  در اولین روز دی ماه، در هر سال، جشن کتابسوزی راه انداخته و کتاب هایی چون: مفاتیح الجنان، دیوان حافظ، مثنوی مولانا و... را به آتش می کشید.2

روشن بود که با سرنگونی ذلت بار رضاخان در شهریور 1320 ش، تشکیلات بهائیت که در انتخاب و معرفی او به اردشیر ریپورتر نقش تعیین کننده داشت و در این دوران، بسیاری از مناصب قدرت را در دست گرفته بود، یکی از حامیان قدرتمند داخلی را از دست داد.



 اینک که از یک سو، سراسر کشور ایران در زیر چکمه ی نیروهای بیگانه قرار داشت و از دیگر سو، تلاش دو دهه زورگوئی و دیکتاتوری رضاخان در مبارزه با دین و حوزه های علمیه و علمای اسلام، نتیجه ی معکوس داده و مردم مانند زندانیان از بند رهیده، برنامه های دینی را در صدر فعالیت های خود قرار داده و به تجدید مراسم مذهبی اقدام می کردند، بهائیانی که بیش از پیش در چشم مردم منفور می شدند، امکانی برای ابراز وجود نداشتند و می بایست نوسازی برنامه ی مقابله با دین در دستور کار قرار می گرفت و باز طرحی نو درانداخته می شد تا شاید در کنار آن، تشکیلات بهائیت نیز در حاشیه ی امن قرار گیرد.

احمد کسروی، که در مخالفت با بهائیان نیز خود را شهره کرده بود و در ردّ آنان مطالبی را منتشر می کرد، نه اولینِ بازیگر این صحنه بود و نه آخرینِ آن. اکنون که تشکیلات بهائیت، به نوعی کارکرد خود را از دست داده بود و محمدرضا پهلوی در کمال ضعف و زبونی و سرشکستگی، با توافق بیگانگان، جانشین رضاخان شده بود، زمان آن بود که مذهب از درون، مورد هجمه قرار گیرد و کسانی که خود را به لباس مروّجینِ دین آراسته اند، به مقابله با آن برخیزند تا با بهره گیری و بزرگنمائی برخی از مسائلی که هرگز مورد قبول دین و عالمانِ دین نبود، افرادی را تحت تأثیر خود قرار دهند.



یکی دیگر از اینان، علی اکبر حکمی زاده بود که با کسروی روابط تنگاتنگ داشت و بر اساس این تفکر، در همین ایام، کتاب « اسرار هزار ساله » را در توهین به مقدسات دینی، به رشته ی تحریر درآورد. کتابی که، حضرت امام خمینی(ره) را که در این زمان مجتهدی جوان بود، به واکنشی تحسین برانگیز و پاسخی دندانشکن واداشت؛ پاسخی که در همان زمان، در کتابی تحت عنوان « کشف الاسرار » منتشر گردید.



امام خمینی که پشت پرده ی این ماجرا را در وابستگیِ حکومت به بیگانگان و برنامه های استعماری می دانست، ضمن پاسخگوئی به مطالب کتاب اسرار هزار ساله، حکومت پهلوی ها را متوّلی و عامل اجرای چنین اقداماتی معرفی کرد و نوشت:

« در این بیست سال که به درست دوره اختناقِ دین به شمار می رفت، همه دیدیم که بالاترین هدفِ رضاخان، علماء بودند و آنقدر که او با آنها خصومت داشت، با دیگران دشمنی و عناد نمی ورزید؛ چون می دانست اگر گلوی آنها را به سختی فشار ندهد، تنها افرادی که با مقاصد مسموم او طرفیت خواهند کرد و با رویه هائی که می خواست برخلاف نفع مملکت و صلاح دین اتخاذ نماید، مخالفت خواهند نمود، آنها هستند. زمامداران وقت نیز، یا نوکر وی بودند و یا ضعیف النفس و ترسو. او با مرحوم مدرس روزگاری گذراند و با او تماس خصوصی داشت؛ پس از مدتی فهمید که با هیچ چیز نمی توان او را قانع کرد؛ نه با تهدید و نه با تطمیع؛ آنگاه از برخورد با مدرس، وضع علمای دیگر را سنجید. روحانیون از همان روزهای اول، وجود رضاخان را برخلاف مصلحت کشور تشخیص دادند... خوب است نظری به تشکیلات امروز بیندازید؛ اول یک سری به دربار و وضعیت اسف آور آن بزنید و سپس به وزارتخانه رفته، یکان یکان اشخاص پشت میز نشین و مرام آنها را بررسی کنید؛ آنگاه به ارتش و سایر مقامات کشور سرکشی کرده، افکارِ امرای ارتش و رجال کشور را بسنجید، بالاخره وضع مجلس شورای ملی را در نظر بگیرید؛ جمله کلام، از سپور دمِ کوچه تا بالاها، هرجا که می خواهید بروید، نفع طلبی ها و شهوت رانی ها و جنایتکاری ها و خیانتکاری ها و هزارها چیز دیگر را با چشم خود تماشا خواهید کرد؛ آن وقت است که می فهمید: بودجه کشور کجا خرج می شود. شما فقط یکی از مواد قانون اساسی را مورد عمل قرار دهید که مقرر می دارد: « هر قانونی که برخلاف قوانین شرع باشد، قانونیت ندارد.» شما همگی به قرارداد وثوق الدوله نفرین کردید؛ لیکن پس از چند روز، همان نقشه را با وضع بدتری که همه می دانند، به گردن شما بار کردند و شما آن را ترقیات دوره پهلوی و پیشرفت های کشور تشخیص دادید. جمله کلام آن که: این زمامدارانِ خائن، بل بی خِرد و شهوت پرست، باید عوض شوند تا وضع کشور عوض گردد؛ وگرنه از این روزگارهای بدتری خواهید دید.»3

همین پشت پرده است که بلافاصله پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران، در سمیناری که در راستای بررسی علل و ریشه های این پیروزی، توسط وزارت امور خارجه امریکا تشکیل می شود، مایکل . ام . جی . فیشر که از اساتید رشته ی انسان شناسی دانشگاه هاروارد می باشد، ضمن اشاره به موارد مختلف، به آن اعتراف کرده و در مقایسه ی گذشته و حالِ مذهب در ایران، می گوید

« بین جوّ ایدئولوژیکی، بین سالهای دهه 1970 و دهه 1930، تفاوت های جالبی وجود دارد.  اکنون دیگر مانند دهه 1930، عملی نیست که آشکارا درباره انکارِ وجود خدا یا درباره اسلام به عنوان اینکه جهان اسلامی را عقب مانده نگه می دارد، صحبت کنیم. این دیگر دورانی نیست که درباره چهره هایی مانند: آتاتورک و طه حسین در مصر یا کسروی در ایران صحبت کنیم4

هتاکی های احمد کسروی که هیچ حدّ و مرزی را نمی شناخت و از هیچ منطقی پیروی نمی کرد، با عکس العمل گسترده ی مردم متدین و علماء و روحانیت حوزه های مختلف دینی همراه بود و کتاب های متعددی مانند: « نبرد با بی دینی » و « شیعه چه می گوید » - تألیف آقای سراج انصاری - نیز در پاسخ نوشته های او به رشته ی تحریر درآمد؛ آیت الله سید ابوالقاسم کاشانی(ره)، پس از آزادی از زندان متفقین و بازگشت به ایران در سال 1324ش، تشکلی را تحت عنوان « جمعیت پیروان مذهب جعفری »5  پایه گذاری کرد.

همه ی این اقدامات در حالی صورت می گرفت که دستگاه قضائی کشور که برای برخورد با چنین اقدام آشکاری، قوانین صریح و روشن داشت، نه تنها به شکایات متعددی که از طریق مختلف به او رسیده بود، ترتیب اثری نمی داد و با کسروی برخورد نمی کرد؛ که او را به عنوان قاضی، در درون دستگاه قضایی جای داده و برای او مصونیت نیز ایجاد کرده بود.



در این موقع، سیدمجتبی میرلوحی (شهید نواب صفوی)، که در حوزه ی علمیه ی نجف اشرف در حال تحصیل بود؛ ضمن آگاهی و آشنائی با این مسئله، پس از مشورت با اساتید خود که آنان را علامه امینی(ره) و آیت الله شیخ محمد تهرانی(ره) نوشته اند برای برخورد با کسروی راهی ایران شد و به سراغ او رفت. در جلسات متعددی که بحث با کسروی صورت گرفت، نه تنها آنکه کسروی به بحث در چهارچوب موازین اخلاقی و عدم توهین به مقدسات مجاب نشد، که بر هتاکی های خود نیز پافشاری نمود. نواب صفوی جوانی غیور بود و توهین به مقدسات را بر نمی تابید. او حکم شرعیِ برخورد با چنین عنصر پلیدی را در دست داشت و جلسات مباحثه را نیز برای اتمام حجت شرعی تدارک دیده بود؛ از این رو او را به برخوردی از نوعی دیگر تهدید کرد.





او یک بار در اردیبهشت ماه 1324ش، به همراه یارانش در مسیر حرکت کسروی قرار گرفت و به سوی کسروی شلیک کرد که به علت کهنه بودن اسلحه و گیر گردن گلوله در لوله ی آن، موفق به انجام این عمل نشد.

این اقدام زمانی صورت گرفت که دستگاه قضائی، علی رغم شکایت رسمی دکتر صدیق وزیر فرهنگ وقت در تاریخ 29/12/1323ش و پس از آن، نامه ی سیدمحمدصادق طباطبائی رئیس وقت مجلس شورای ملی به وزارت دادگستری، مبنی بر تقاضای تعقیب کسروی به علت اهانت به دین اسلام، هیچ ترتیب اثری به آن نداده بود.  

پس از این شکایات نیز، شکایات بازاریان و مردم متدین، با امضاهای متعدد برای سیدنصرالله تقوی رئیس وقت دیوان کشور رسیده بود که آنها نیز به وزارت دادگستری فرستاده شد و باز در چند روز بعد، رئیس مجلس در نامه ای به خط خود به وزارت دادگستری می نویسد:

« با تعقیب کسروی باید موجبات اسکات شاکیان و احتراز از عواقب وخیمه آن به عمل آید

و صدرالاشراف نیز در تاریخ 23/3/1324 نامه ای مبنی بر لزوم تعقیب کسروی به وزارت دادگستری می نویسد و در تاریخ 16/4/1324 سرتیپ اشعری - فرماندار وقت نظامی تهران نیز در نامه ای به شهربانی، تقاضای توقیف روزنامه پرچم را به علت نوشتن مقالات ضد دین اسلام می نماید.

پس از این همه شکایت، شعبه ی هفت دادگستری، به عنوان مسئول بررسی پرونده ی 13 جلدی احمد کسروی  تعیین می شود، با گذشت چند ماهی از این داستان و عدم انجام هیچگونه اقدامی از سوی بازپرس آن شعبه که حتی به احضار رسمی متهم نیز منجر نمی شود، بلکه اوقات حضور در شعبه به صورت شفاهی به او اطلاع داده می شود - هتاکی ها نیز ادامه می یابد.6

 با گذشت چند ماه از این خیمه شب بازی، در این نوبت، حسین امامی به همراه برادر و دو تن دیگر از یاران شهید نواب صفوی، در روز بیستم اسفند ماه سال 1324ش به دادگستری رفتند و در حالی که احمد کسروی در اتاق شعبه 7 بازپرسی حاضر شده بود، این بار موفق شدند او را که خود نیز مسلح به هفت تیر بود و به صورت مسلح به دادگستری آمده بود، از پای درآوردند و در حالی که حسین امامی از ناحیه ران و برادرش، از ناحیه بازو مورد اصابت گلوله قرار گرفته و مجروح شده بودند، با فریاد: « یامحمد و یاعلی» کاخ دادگستری را ترک نمایند.     

 

پاورقی ها

1. روزنامه پرچم . ش 249 . 11 آذر 1321 . به نقل از: مجله خواندنی ها .

2. حضرت امام خمینی(ره) در تفسیر سوره ی مبارکه ی حمد، ضمن بحث پیرامون ادعیه و اثرات آن و تلاش  دشمن برای دور کردن مردم از آن، در این باره می فرمایند:         

« دور كردن مردم از ادعیه و كتب دعا {آن طور} كه یك وقتى آتش می‏زدند، یك روزى داشت آن مرد خبیث، كسروى، كه روز آتش‏سوزى بود، كتابهاى عرفانى و كتابهاى دعا و {امثال} اینها را می‏آوردند، می‏گفتند كه آن روز آتش میزد. اینها نمى‏فهمند دعا یعنى چه. تأثیر دعا را در نفوس نمی‏دانند. نمی‏دانند كه همه خیرات و بركات از همان دعاخوان هاست

 تفسیر سوره حمد . جلسه سوم .  ص : 129.

و در جائی دیگر نیز به این مسئله اشاره کرده و می فرمایند:

« یكدفعه آدم می‏بیند كه كسروى آمد و كتابسوزى! مفاتیح الجنان هم جزو كتاب هایى بود كه سوزاند، كتاب هاى عرفانى را هم سوزاند. البته كسروى نویسنده زبردستى بود، ولى آخرى دیوانه شده بود... بسیارى از شرقی ها این طورى هستند كه تا یك چیزى، چهارتا كلمه‏اى یاد می‏گیرند، ادعاشان خیلى بالا میشود. كسروى، آخرى ادعاى پیغمبرى می‏كرد؛ نمی‏توانست به آن بالا برسد، آنجا را می‏آورد پایین.                                        صحیفه امام .    ج‏13 .  ص : 31

3. کشف الاسرار . صص 9 و 222

4. اسناد لانه جاسوسی .

5. روحانی مبارز. آیت الله سیدابوالقاسم کاشانی به روایت اسناد.

6. مجله خواندنی ها.



نوع مطلب : بهاییت  کسروی 





Admin Logo
themebox Logo