تبلیغات
عبور از تاریخ - اولین ملاقات رسمی. (محمدرضا پهلوی . ق 6 - بخش دوم)

اولین ملاقات رسمی. (محمدرضا پهلوی . ق 6 - بخش دوم)

تاریخ:یکشنبه 14 خرداد 1391-07:16 ب.ظ

اعتلاءالمک، همان نصرالله خان خلعتبری است که کارمند وزارت امورخارجه بود و در سال 1316 ق که کارِ او نوشتنِ نامه ها و فرامین بود، ملقب به « اعتلاء الملک » شد و پسرش، عباسعلی خلعتبری، یکی از وزرای امور خارجه دولت امیرعباس هویدا بود.

اعتلاءالملک که در ترقیاتِ شغلیِ بعدی خود و پس از شرکت در جمع ده نفریِ موسوم به دادگاه عالی که یکی از اقدامات آن، صدور حکم اعدام آیت الله حاج شیخ فضل الله نوری(ره) بود -  مدیر اداره ی عثمانی در وزارتخارجه شده بود، در سال 1329 ق و در جریانِ مشخص نمودنِ حدودِ مرزهای غربی ایران با عثمانی، به عنوانِ نماینده ی ایران راهیِ آن خطه شد و مانند رجالِ دیگری که خود را به بیگانه فروخته بودند و در مواقع مشخص، به وظیفه ی نوکری خود عمل می نمودند، در این مأموریت، او نیز، بر جدائی بخشی از خاکِ کشور ایران، به نفع بیگانگان، صحه گذاشت.

خان ملک ساسانی، در کتاب: « دست پنهان سیاست انگلیس در ایران »، می نویسد:

« آقای نصرالله خلعتبری، اعتلاءالملک، که آن وقت در وزارت امورخارجه تهران مدیر ادارة عثمانی بود، در ذیحجة ١٣٢٩، به نمایندگی دولت ایران تعیین شده، به اسلامبول رفتند و در مدت ٩ ماه، به دستور اجانب، با نمایندگانِ عثمانی، به تبانی و مجامله وقت گذرانده و نتیجه نگرفتند... این ناحیه ای را که به امضاء آقای نصرالله خلعتبری، اعتلاءالملک نمایندة ایران، که دول واسطه، به رایگان و به دلخواه خود از، ایران جدا کرده اند، در حدود ٤٨ فرسخ مربع مساحت دارد.»

همین خوش خدمتی ها بود که او را در کابینه ی وثوق الدوله   مشهور به کابینه قرارداد  در سال 1298 ش، به وزارت دارائی رساند و در اوج گیریِ قدرت رضاخان نیز، در سال 1310 ش، سناتورِ دوره ی دوم مجلس سنا شد.1

حضور امان الله خان در رأس کشور افغانستان و انجام اصلاحات اروپائی موردِ نظر اربابان، در سال 1307ش، افغانستان را به کانونی از مخالفت ها با هتک حرمت هایِ او تبدیل کرد.

در همین ایام بود که رضاخان نیز از فرصت استفاده کرد و دوست محمدخان بلوچ را که سال ها در منطقه بلوچستان تسلط داشت و با امان الله خان نیز سر و سرّی پیدا کرده بود، به وسیله ی نیروئی که به فرماندهیِ امان الله میرزا جهانبانی به منطقه اعزام نمود، به تسلیم واداشت.2

با توجه به سفرِ امان الله خان در سالِ 1307 ش به ایران و اقداماتی که در تحریک دوست محمدخان، پس از بازگشت از این سفر داشت، شاید بتوان این مسئله را، برنامه ای از پیش توافق شده، بین او رضاخان، تصور کرد. 

آنچه موجب شد تا بحثِ این قسمت، به نوشتارِ مختصری پیرامون مسئله ی افغانستان و ایران تبدیل شود، این است که در جلسه ی یکصدو هشتاد و ششمِ دوره ی ششمِ مجلس شورای ملی که به تاریخ نهم دی ماه سال 1306 ش بود، « اجازه پرداخت سی و دو هزارتومان، برایِ خرید عمارت و اثاثیه سفارت افغانستان » در ایران، مطرح و  به شکل زیر به تصویب برسد:     

« ماده واحد ه- وزارت مالیه، مجاز است از اضافه عایدات {سالِ}1305 ، مبلغ سى و دو هزار تومان، براى خرید یك باب عمارت، با اثاثیه، كه به دولت افغانستان جهت سفارتخانه آن دولت اهدا شود، بپردازد...رئیس مجلس شوراى ملى . حسین پیرنیا »3

و در خرداد 1307ش، که افغانستان در جریانِ مخالفت های عمومی با امان الله خان قرار داشت نیز، ضمن تأکید بر اجرای عهدنامه ی سال 1300 ش، فصل دیگری نیز بر آن افزوده شد که:

« هر یك از طرفین متعهدین، تقبل می كند كه از حمله و تجاوزات به طرف مقابل و یا وارد كردن قواى مسلحة خود، خوددارى بكند

در همین ایام بود که عبدالعزیزخان، سفیرکبیر افغانستان، به دیدارِ ولیعهدِ 9 ساله ی ایران آمد:

« وزارت دربار پهلوی                                         شماره : 332

تاریخ : 15 دی 1307

ادارۀ محترمه تشریفات وزارت امورخارجه

سفیرکبیر افغانستان برای شرفیابی به حضور مبارک والاحضرت اقدس ولیعهد دامت عظمته تقاضای تعیین وقت نموده بود، متمنی است به معظّم الیه{له} اطلاع دهید که روز سه شنبه 18 دیماه ساعت دو قبل از ظهر با لباس رسمس در قصر گلستان درک تشرف فرمایند. درب ورود از حیاط تخت مرمر خواهد بود.
رئیس تشریفات سلطنتی»

 سردار عبدالعزیز خان، اولین سفیر افغانستان در ایران بود. عمو و پدرِ همسرِ وی - سردار اسکندرخان - که سال های متمادی در ایران بود و گویا سیدجمال الدین اسدآبادی را نیز می شناخت؛ بیشتر ایام را در اصفهان اقامت داشت و در همانجا نیز درگذشت و مدفون شد.

در رابطه با میزان ارتباط اسکندرخان به سیدجمال، نوشته اند:

« روزی سردار، از سیدجمال الدین که به تهران آمده بود، پرسید که: من تمام خانواده های معروفِ افغانستان را به خوبی می شناسم و شما از هیچ یک از خانواده های ساکن افغانستان نیستید؛ چرا خود را به افغانی شهرت داده اید؟ سیدجمال الدین در جواب پرسشِ سردار اسکندرخان گفت: که چون من خیالاتی دارم و می خواهم داخل در اقدامات و عملیات چندی شوم و دولت ایران در ممالک خارج نماینده دارد، ممکن است که دولت ایران، مانع اقدامات و عملیات من شود و مرا جلب کنند؛ از این جهت خود را به افغانی معروف کردم؛ زیرا افغانستان در هیچ کجا نماینده سیاسی ندارد و من می توانم آزادانه به کارهای خود ادامه دهم و بنابراین کسی هم متعرض و مزاحم من نخواهد شد.»4

در رابطه با اینکه در این ملاقات، عبدالعزیز خان با ولیعهدِ ایران چه گفت و شنود کرد، مطلبی انتشار نیافته است؛ ولی متعاقب این ملاقات بود که عبدالحسین تیمورتاش دستور زیر را صادر نمود:


« وزارت دربار پهلوی                                         شماره : 321/3924

تاریخ : 23/10/1307

ریاست محترم محاسبات مخصوص شاهنشاهی

متمنی است قدغن فرمائید دو جلد کتابچه مطابق دستورالعمل اداره تشریفات سریعاً تهیه نمایند تا در قصر گلستان مفتوح و اشخاصی که موفق به درک تشرف حضور والاحضرت اقدس ولیعهد دامت عظمته و علیاحضرت ملکه نمی شوند{می شوند} دفاتر را امضاء نمایند.            

 وزیر دربار پهلوی»

 

1. رجال ایران . ج 4 . ص 205

2. رجال ایران . ج 1 . ص 178

3. مشروح مذاكرات مجلس شورای ملى . دوره ‏6  . جلسه 249

4. رجال ایران . ج ١ . صفحه ٢٥٧




نوع مطلب : محمد رضا پهلوی 





Admin Logo
themebox Logo